26.11.2025r. 

27.11.2025r. 

Temat: Chrześcijanie i poganie - o systemie wartości w "Quo Vadis".

Cele:

1. Charakteryzuję świat chrześcijański i pogański w powieści.

2. Porównuję pogan oraz chrześcijan.

3. Łączę wydarzenia przedstawione w powieści z sytuacją historyczną Polski. 

4. Poznaję symbole wykorzystane w powieści. 

1. Wyjaśnienie pojęć:

        a. Wyjaśnijcie pojęcia: pogaństwo, chrześcijaństwo 

pogaństwo

1.  «dla chrześcijan: wyznawanie religii niechrześcijańskiej, szczególnie politeistycznej»

2. «ogół pogan»

Słownik Języka Polskiego PWN

chrześcijaństwo

1. «religia opierająca się na nauce Jezusa Chrystusa»

2. «ogół chrześcijan»

Słownik Języka Polskiego PWN

2. Symbole chrześcijan: 

        a. Co oznaczał znak ryby w starożytnym Rzymie?

ryba – w języku starogreckim ICHTHYS 
(akrostych = słowo utworzone od pierwszych liter greckich wyrazów: JEZUS CHRYSTUS BOGA SYN ZBAWICIEL) oznaczało wprost Jezusa Chrystusa, był to znak rozpoznawczy pierwszych chrześcijan; dodatkowe znaczenia – łączy się z chrztem (woda) i eucharystią (posiłek); znak ten był używany znacznie wcześniej niż krzyż (ten dopiero od. IV w.)

RYBA:

1. Chrystus jako "rybak ludzi". 

2. Ryba jako symbol eucharystii (rozmnożenie chleba i ryb przez Jezusa). 

3. Prostota symbolu = prostota chrześcijan. 

Ryba jest wczesnym symbolem chrześcijaństwa, pozwala wyznawcom Chrystusa na rozpoznanie ludzi, którzy należą do wspólnoty oraz unikanie niebezpieczeństw. 

Ryba to nie tylko symbol - to znak postawy:

"A z cuniculów wypychano coraz nowe ofiary. Z najwyższego rzędu w amfiteatrze spoglądał na nie Piotr Apostoł. Nikt na niego nie patrzył, wszystkie bowiem głowy zwrócone były ku arenie, więc wstał i jako niegdyś w Korneliuszowej winnicy błogosławił na śmierć i na wieczność tym, których miano pochwycić, tak teraz żegnał krzyżem ginących pod kłami zwierząt i ich krew, i ich mękę, i martwe ciała, zmienione w niekształtne bryły, i dusze ulatujące z krwawego piasku. Niektórzy podnosili ku niemu oczy, a wówczas rozjaśniały się im twarze i uśmiechali się widząc nad sobą, hen, w górze, znak krzyża. Jemu zaś rozdzierało się serce i mówił: "O Panie! bądź wola Twoja, bo na chwałę Twoją, na świadectwo prawdy giną te owce moje! Tyś mi je paść rozkazał, więc zdaję Ci je, a Ty porachuj je, Panie, weź je, zagój ich rany, ukój ich boleść i daj im więcej jeszcze szczęścia, niźli tu męki doznali." I żegnał jednych po drugich, gromadę po gromadzie, z miłością tak wielką, jak gdyby byli jego dziećmi, które oddawał wprost w ręce Chrystusa". 

        b. Jakich innych symboli używali chrześcijanie?

2. Apostoł - Św. Piotr:

        a. W jaki sposób Sienkiewicz przedstawia Św. Piotra? 

prosty starzec, nie miał żadnych oznak władzy kapłańskiej, 
„ten rybak wydał mu się nie jakimś arcykapłanem biegłym w ceremoniach, 
ale jakby prostym, wiekowym i niezmiernie czcigodnym świadkiem”
⬇
 prostota, naturalność, autentyczność, szacunek

        b. W jakich wydarzeniach uczestniczy ta postać?

– nauki dla wiernych w Ostrianum
– męczeństwo chrześcijan na arenie
– ślub Winicjusza i Ligii
– spotkanie z Chrystusem na drodze
– błogosławieństwo „urbi et orbi”

        c. Co wiemy o tej postaci?

Szymon Piotr, apostoł, uważany za pierwszego papieża, rybak znad jeziora Genezaret, uczeń Jezusa, pierwszy spośród apostołów, za panowania Nerona przebywał w Rzymie, gdzie poniósł męczeńską śmierć. Św. Piotr, którego losy splótł Sienkiewicz z losami postaci fikcyjnych, ukazany został jako przywódca duchowy,  biskup, pasterz Kościoła, który towarzyszy swoim wiernym w ważnych dla nich chwilach, zarówno szczęśliwych, jak i tragicznych. Gromadzi wokół siebie tłumy, udziela sakramentów, naucza.

3. Porównanie dwóch światów - poganie/chrześcijanie:

        a. Kim są przywódcy tych dwóch światów?

Neron. - Św. Piotr Apostoł:

"W ten sposób jego wzrok zatrzymał się na stojącym na kamieniu Apostole. Przez chwilę dwaj ci ludzie patrzyli na siebie, nikomu zaś ni z tego świetnego orszaku, ni z tych nieprzeliczonych tłumów nie przyszło na myśl, że spoglądają na siebie w tej minucie dwa władcy ziemi, z których jeden minie wkrótce jak krwawy sen, drugi zaś, ów starzec przybrany w prostaczą lacernę, obejmie w wieczyste posiadanie świat i miasto."

        b. Jakie cechy można im przypisać? 

https://wordwall.net/pl/resource/1070494/quo-vadis

        c. W jaki sposób Sienkiewicz kreśli różnice między tymi światami? Czy mają jakieś punkty styczne?

ćwiczenie wstępne: https://learningapps.org/watch?v=p9xcn8fha20

Ważny wniosek: Quo vadis odwołuje się do wartości uniwersalnych,

podkreśla rolę chrześcijaństwa w kształtowaniu się cywilizacji europejskiej. Ukazuje czasy schyłku antycznego Rzymu i jego wartości – zepsucie moralne, demoralizacja władzy stają się przyczyną destrukcji tej cywilizacji. Ideały chrześcijańskie to przyszłość Europy (zostaje to zasygnalizowane, jednak w momencie zakończenia akcji nowa religia jeszcze nie zwycięża). 

TO ZDERZENIE SACRUM I PROFANUM!

Świat chrześcijański i świat pogański zostały w powieści przedstawione na zasadzie kontrastu. Z jednej strony chrześcijanie: biedne, szare postacie, chyłkiem przemykające przez ulice Rzymu. Z drugiej strony- rozpasany, upojony, kolorowy, bogaty świat pogański. 

Rzym przez jednego z chrześcijan, Kryspusa, zostaje nazwany piekłem-pełen jest niegodziwości, rozpusty, niemoralności. Rzymianie marnotrawią czas na ucztach, które przeradzają się w orgie. Ludzie nie ufają sobie, są podstępni, wszyscy odczuwają strach przed innymi i przed ślepymi wyrokami władz. Dla łaski cezara mieszkańcy Rzymu są w stanie zrobić wszystko. 

Dobro w powieści jest zwyczajne, szare, niepozorne w porównaniu ze światem Rzymu. Tkwi jednak w chrześcijanach siła, która pozwala im żyć spokojnie, bezpiecznie, umierać z radością ze spotkania z Bogiem. Siła, którą dał im Chrystus, nie pozwoliła ich złamać. Serdeczność i miłość, jaką darzyli się nawzajem, została skontrastowana z okrutnym światem intryg i zbrodni, światem, w którym ludzkie życie jest nic warte.

        c. Zastanówcie się, czy jakieś elementy powieści mogą mieć związek z sytuacją Polaków w XIX wieku (ze współczesnością pisarza)?  

– porównanie Rzymu za czasów Nerona z sytuacją Europy w XIX w. (upadek ideałów, prześladowania Polaków i oczekiwanie ich moralnego zwycięstwa) 
– Ligowie to odwołanie do północnych plemion prasłowiańskich, z których wywodzi się naród polski (siła, odwaga, prawość reprezentowane przez Ursusa i Ligię) 
– Ursus (siła polskiego narodu) ratuje Ligię (Polskę) przywiązaną do germańskiego tura (zaborcy)

Ważne!! To powieść "ku pokrzepieniu serc" - powstała w czasie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami. Opisane w książce duchowe zwycięstwo chrześcijan nad poganami miało dać rodakom nadzieję na odzyskanie niepodległości. Podobnie jak przesłanie utworu - dobro zawsze zwycięży. 

4. Dwa oblicza:

        a. W każdej z grup: pogan i chrześcijan możemy zaobserwować DUALIZM - dwie odsłony jednego świata:

POGAŃSTWO - zbrodnie i przemoc / wspaniała kultura i filozofia

CHRZEŚCIJAŃSTWO - fanatyzm / światobliwość

        b. https://learningapps.org/watch?v=pz6q8p5o320

Cywilizacja rzymska stworzyła wiele: monumentalne pałace, amfiteatry czy akwedukty, system prawny, sztukę, religię. Bogactwo tego dorobku kontrastuje jednak z duchowym ubóstwem. Pokazanym przez Sienkiewicza Rzymianom brakuje prawdziwych wartości. Ich charakterystyka byłaby smutna: okrucieństwo, egoizm, rozpusta… Życie ludzkie nie ma znaczenia, może zależeć od kaprysu cesarza. Ze strachu nikt nie przeciwstawia się złu.

5. Podsumowanie:

        a. Karta pracy: