4.02.2026r.
9.02.2026r.
Temat: "Syzyfowe prace" powieścią o dojrzewaniu.
1. Gatunek:
a. Co to znaczy "powieść o dojrzewaniu"? Jakie cechy Waszym zdaniem powinien zawierać utwór reprezentujący taki gatunek?
Powieść o dojrzewaniu (nazwę gatunku sformułowano na gruncie niemieckiej literatury oświeceniowej, niem. Bildungsroman lub Entwicklungsroman) - jest to powieść, która przedstawia rozwój i kształtowanie się osobowości bohatera od dzieciństwa do wieku dojrzałego. Ten typ powieści prezentuje zwykle szereg momentów inicjacyjnych w życiu bohatera, czyli tzw. "pierwszych razów", które są kluczowe dla kształtowania się jego wrażliwości i światopoglądu.
Współcześnie nie wyróżniamy już takiego gatunku wśród powieści, ale dawniej był bardzo modny.
Ze względu na główny temat powieści, jakim jest dorastanie i dojrzewanie Marcina Borowicza, książkę tę określa się jako powieść o dojrzewaniu.
2. Bohaterowie: BOROWICZ - RADEK
a. https://wordwall.net/pl/resource/5481579/polski/syzyfowe-prace-bohaterowie
b. Karta pracy:
c. WAŻNE! MARCIN BOROWICZ TO PRZYKŁAD BOHATERA DYNAMICZNEGO:
Trudno jednoznacznie scharakteryzować Marcina, ponieważ nieustannie się zmienia. Jego charakter, światopogląd, jego osobowość - dopiero się kształtują, w zderzeniu z sytuacjami, które przynosi mu życie. Momenty inicjacyjne są kluczowe dla rozwoju bohatera i pozwalają czytelnikowi dostrzec jego stałe cechy, które z każdą nową sytuacją wydają się bardziej wyraziste. We wszystkich tych sytuacjach Marcin okazuje się przede wszystkim wrażliwy, refleksyjny, opanowany, zamknięty w sobie. Początkowo daje sobą łatwo manipulować, nie ma własnego zadnia, brak mu samodzielności myślenia, później refleksyjna, wrażliwa natura i inteligencja sprawiają, że Marcin rozumie swój błąd i zupełnie zmienia światopogląd - zmienia priorytety i cele. Staje się innym człowiekiem - dojrzewa.
Zmiany u Marcina:
• początkowo był naiwnym, lękliwym chłopcem, z czasem stał się pewny siebie;
• wcześnie stracił matkę i nie znalazł oparcia w ojcu – zrozumiał, że sam musi sobie radzić
z problemami;
• początkowo uległ rusyfikacji, z czasem zrozumiał jednak, czemu służyły działania Rosjan, obudził się w nim patriotyzm;
Powieść pokazuje więc proces, jakim jest osiąganie samodzielności myślenia - ważnej cechy dorosłości.
d. W XII rozdziale pojawia się drugi bohater, który staje się na chwilę pierwszoplanową postacią - Andrzej Radek. To syn fornala wiejskiego (robotnika rolnego w pańskim majątku). Chociaż losy Marcina niemal całkowicie wypełniają książkę, to Andrzej Radek jest równie ważnym bohaterem. Czytelnik powinien zwrócić na niego baczną uwagę. Nie bez powodu Stefan Żeromski nadał pierwszemu wydaniu książki tytuł "Andrzej Radek, czyli syzyfowe prace".
---> W pewnym momencie akcji losy chłopców splatają się. Zapiszcie w zeszycie trzy wydarzenia/sytuacje, w których bohaterowie uczestniczą razem.
1. Groźba wydalenia Radka ze szkoły (pobicie Tymkiewicza) - pomoc Marcina (wykorzystanie swojej pozycji ulubieńca rusyfikatorów w celu uzyskania zgody na cofnięcie decyzji o wyrzuceniu Andrzeja z gimnazjum).
2. Udział w konspiracyjnych zebraniach samokształceniowych na górce u Gontali.
3. Scena finałowa w parku - wsparcie ze strony Radka - symboliczny uścisk dłoni w chwili załamania Marcina.
Losy Borowicza i Radka, zanim chłopcy spotkają się w gimnazjum w Klerykowie, są tak odmienne, że siłą tego kontrastu uważny czytelnik mimowolnie dokonuje porównań między tymi dwiema historiami życia.
Tak pisał o nich w swojej książce W. Jampolski:
"Poprzez przeszkody, poprzez łany życia [...] dwie zmierzają ku sobie i łączą się drogi: droga miękka, kapryśna, nieraz niekonsekwentna, syna szlacheckiego Marcina Borowicza, która, kołując po wertepach młodzieńczej beztroski, potrącajac o przepaść zrusyfikowania się, doprowadza do twardego gruntu, podmurowanego doświadczeniem i bólem, twardą szkołą życia, odrzucającą miękkości - i twardy, prosty, kurzem pokryty, chłopski gościniec Andrzeja Radka"
e. Jak uzupełnilibyście tę notatkę:
Andrzej Radek, ................................ Marcin Borowicz, uczęszczał do klerykowskiego gimnazjum. Radek, ............................... Marcin Borowicz, nigdy nie uległ mechanizmom polityki rusyfikacyjnej. Dzieje Andrzeja Radka stają się od połowy powieści drugim, paralelnym wątkiem, ................................. wobec losów Marcina. Autor ukazuje momenty przełomowe i wydarzenia odciskające piętno na psychice ....................... Marcina, jak i Andrzeja.
WNIOSKI:
Losy Marcina i Andrzeja łączą się (nie tylko w pokoju na górce):
"Okna tego frontowego budynku [gdzie mieszkał Radek] wychodziły na ten właśnie opuszczony park, gdzie Borowicz z towarzyszami ćwiczył się w umiejętności strzelania z pistoletu.”
Najpierw Marcin pomógł Andrzejowi (wydalenie za bójkę), a na końcu Andrzej pomógł Marcinowi (cierpienie po stracie Biruty).
💥Stefan Żeromski, przedstawiając losy Radka i Borowicza, zastosował zarówno zasadę kontrastu, jak i równoległości. Każdy z chłopców miał inne doświadczenia życiowe, w drodze do podjęcia nauki musiał pokonać inne przeszkody, jednak w szkole ich losy złączyły się i potoczyły podobnym torem.
WAŻNE!
Pierwotny tytuł powieści Żeromskiego brzmiał ,,Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace". Jeśli spróbujemy zrozumieć znaczenie pojęcia ,,syzyfowa praca" w kontekście losów Andrzeja Radka, pojawi się trzecia interpretacja tytułu tej lektury.
Andrzej Radek, przedstawiciel najniższej warstwy społecznej, na wzór Syzyfa toczy upartą walkę z losem, cierpliwie i wytrwale dążąc do celu.
Losy Radka:
• dzięki Paluszkiewiczowi zainteresował się nauką, co całkowicie odmieniło jego życie;
• po śmierci „Kawki” uświadomił sobie, że może liczyć jedynie na siebie;
• musiał sam znaleźć źródło utrzymania, ciężko pracował jako korepetytor (swoje lekcje mógł odrabiać dopiero późno w nocy);
• był zdeterminowany, by sobie poradzić;
• początkowo nieufny, pod wpływem przyjaciół stał się bardziej otwarty;
ZAPAMIĘTAJCIE:
Chłopców różni nie tylko pochodzenie, lecz także droga, jaką musieli przebyć, aby dojrzeć do świadomości narodowej, patriotyzmu i walki z uciskiem politycznym. Łączy natomiast miłość do ojczyzny i pragnienie sprzeciwienia się zaborcy, obrony polskości. Na ukształtowanie charakterów obu chłopców wpłynęło wychowanie, jakie wynieśli z domów rodzinnych. Marcin, wrażliwy, delikatny i niesamodzielny szukał ucieczki przed samotnością w domu inspektora Zabielskiego. Andrzej Radek, uparty i ambitny dzięki naukom Antoniego Paluszkiewicza, koił samotność, czytając historię Polski. Ku świadomości narodowej zmierzali co prawda innymi drogami, popełniając błędy, lecz obaj zdołali odnaleźć swoje przeznaczenie i miejsce w walce z zaborcami.
💥 ZALICZENIE LEKTURY - ARKUSZ CZYTANIA ZE ZROZUMIEINEM
