24.11.2025r.
25.11.2025r.
26.11.2025r.
Temat: "Quo vadis" - o świecie przedstawionym.
Cele:
1. Charakteryzuję świat przedstawiony powieści.
2. Omawiam genezę utworu.
3. Dokonuję interpretacji tytułu utworu.
4. Omawiam wątki obecne w powieści,
5. Analizuję motywy występujące w powieści.
6. Analizuję język powieści.
7. Poznaję ciekawostki o lekturze.
8. Poznaję gatunek: powieść historyczna.
1. Aktywne wprowadzenie:
a. Przyjrzyjcie się plakatowi filmowemu z 1951 roku i powiedzcie, jakie elementy kojarzycie z lekturą.
2. Geneza utworu:
Wypowiedź Sienkiewicza z 1901 r.:
„Pyta mnie Pan w jaki sposób powstała w mej wyobraźni myśl napisania „Quo vadis”. Był to rezultat licznych przyczyn. Miałem zwyczaj od wielu lat przed zaśnięciem wczytywać się w dawnych dziejopisów łacińskich. Robiłem to nie tylko z zamiłowania do historii, którą się zawsze bardzo interesowałem, ale również ze względu na łacinę, której nie chciałem zapomnieć. To przyzwyczajenie pozwoliło mi czytać prozaików i poetów łacińskich z coraz większą łatwością, a zarazem budziło coraz gorętszą miłość do świata starożytnego. Najsilniej pociągał mnie jako historyk Tacyt. Wczytując się w „Annales”, niejednokrotnie czułem się kuszony przez myśl przeciwstawienia w pracy artystycznej tych dwóch światów, z których jeden był potęga rządzącą i wszechmocą machiny administracyjnej – drugi reprezentował wyłącznie siłę duchową. Myśl ta pociągała mnie jako Polaka
przez swą ideę zwycięstwa ducha nad siłą materialną; jako artystę porywała mię przez wspaniałe formy, w jakie obfitował świat starożytny. Siedem lat temu, podczas mego ostatniego pobytu w Rzymie, zwiedzałem miasto i okolice z Tacytem w ręku.
Mogę śmiało rzec, iż sama myśl już była we mnie dojrzała; szło tylko o znalezienie punktu wyjścia. Kaplica „Quo vadis”, widok Bazyliki św. Piotra, Tre Fontane, Góry albańskie – dokonały reszty. Wróciwszy do Warszawy rozpocząłem studia historyczne, które natchnęły mnie jeszcze silniej miłością do zamierzonego dzieła.
Taka jest geneza „Quo vadis”.
„Pomysł do „Quo vadis” powstał we mnie przy czytaniu annałów Tacyta, który jest jednym z najulubieńszych moich pisarzy, i podczas dłuższego pobytu w Rzymie. Słynny malarz polski Siemiradzki, który wówczas zamieszkiwał w Rzymie, był moim przewodnikiem po wiecznym mieście i podczas jednej z naszych wędrówek pokazał mi kapliczkę. Wtedy to powziąłem myśl napisania powieści z owej epoki i mogłem ją urzeczywistnić dzięki znajomości początków Kościoła. […] Oczywiście prześladowania Polaków miały silny wpływ na moje zamiary."
a. Stwórzcie mapę myśli "Inspiracje Sienkiewicza":
* dokładne studia historyczne * spacery po Rzymie * lektura "Roczników" Tacyta po łacinie
* kapliczka "Domine, quo vadis?" * zamiłowanie do starożytnego świata
* pożar Pułtuska w 1875r. * dzieła malarskie H. Siemiradzkiego
3. Czas i miejsce akcji:
a. Określmy czas akcji:
I wiek n.e., 63-64 rok: przybycie Winicjusza do Rzymu – 63 rok, pożar Rzymu i prześladowania chrześcijan – 64 rok, samobójstwo Petroniusza – 66 rok; epilog 68r. (śmierć Nerona)
b. Określmy miejsce akcji:
4. Bohaterowie:
a. Bohaterów w powieści możemy podzielić na dwie kategorie: postacie historyczne i postacie fikcyjne:
POSTACIE HISTORYCZNE: Neron, Petroniusz, Akte, Aulus Plaucjusz, Pomponia Grecyna, Poppea Sabina, Seneka, Tygellin, św. Piotr
POSTACIE FIKCYJNE: Marek Winicjusz, Ligia, Ursus, Glaukus, Chilon Chilonides, Kryspus, Eunice
b. W tym utworze poznajemy nie tylko bohaterów indywidualnych, ale także zbiorowych:
Bohater zbiorowy to grupa postaci obecnych w utworze, reprezentujących pokolenie, środowisko lub luźno związanych ze sobą jakąś ideą bohaterów świata przedstawionego dzieła.W "Quo vadis" mamy dwóch bohaterów zbiorowych. Jednym z nich jest społeczność chrześcijan, drugim zaś - pogan.
5. Interpretacja tytułu:
a. Co oznacza?
b. Do czego nawiązuje?
Quo vadis (łac. dokąd idziesz) – słowa, które według legendy wypowiedział św. Piotr do Jezusa uciekając z Rzymu przed prześladowaniami. Chrystus odparł, że gdy Piotr opuszcza Rzym, Jezus tam idzie, by dać się powtórnie ukrzyżować. Wtedy św Piotr zawrócił i wkrótce został ukrzyżowany. Na pamiątkę tego wydarzenia nieopodal dawnej bramy Kapeńskiej wzniesiono kapliczkę, nad drzwiami której widnieje napis “Quo vadis, Domine?”
W utworze słowa te wypowiada Piotr Apostoł, gdy opuszczając Rzym, spotyka Chrystusa. Tych samych słów używa chłopiec, który widzi Piotra zawracającego do miasta. Jednak ta konkretna sytuacja, w której pytanie dotyczy dalszej drogi, dokonania wyboru, nabiera symbolicznego charakteru. Tytuł powieści w powiązaniu z ukazanymi w niej wartościami i postawami chrześcijan prowokuje do zadania pytania, dokąd zmierza Europa i cały świat. To pytanie może też zadać sobie czytelnik, zastanawiając się, dokąd zmierza jego życie. Tytuł ma charakter ponadczasowy.
6. Wątki w powieści:
a. Jakie wątki możemy wyróżnić w powieści?
I. Wątek miłosny
MIŁOŚĆ LIGII I WINICJUSZA -początkowo Winicjusz tylko pożądał Ligii, ale pod wpływem religii chrześcijańskiej poznał prawdziwe uczucie.
MIŁOŚĆ EUNICE I PETRONIUSZA- oddana niewolnica pokazała swojemu panu, co to znaczy bezinteresowna miłość.
II. Wątek historyczny
Dzieje Rzymu za panowania Nerona. Narodziny chrześcijaństwa.
III. Wątek społeczny
Ukazanie przekroju społecznego mieszkańców Rzymu.
IV. Wątek obyczajowy
Ukazanie wierzeń oraz zwyczajów chrześcijan i rzymian. Kontrastowe zestawienie zepsucia dworu Nerona i moralności chrześcijańskiej.
V. Wątek religijny
Historia apostołów św. Piotra i św. Pawła, życie chrześcijan, prześladowania i męczeńska śmierć wyznawców Jezusa.
7. Język utworu:
a. Co jest charakterystycznego w języku powieści?
"Quo vadis" to powieść, w której na szczególną uwagę zasługuje język utworu, artyzm i umiejętności pisarskie Henryka Sienkiewicza. Tekst powieści charakteryzuje:
* łacina - występowanie łacińskich nazw pojawiających się w wypowiedziach postaci i narratora, np. części łaźni (tepidarium, frigidarium), części domu ( cubiculum, triclinium, artium) niewolników przeznaczonych do różnych prac ( lampadarii, pedisequi, vestiplica), nazwy posiłków (prandium), a także łacińskich frazeologizmów i zdań ( Ave Caesar imperator!, Moritur te salutant! Christus regnat! Quo Vadis, Domine?);
- ukazanie losów bohaterów na tle ważnych wydarzeń historycznych ( prześladowania chrześcijan za panowania Nerona, wielki pożar Rzymu);
- osadzenie fabuły w epoce odległej autorowi (wydarzenia przedstawione w utworze rozgrywają się w czasach starożytnych );
- występowanie- obok bohaterów fikcyjnych- postaci historycznych (np. cesarz Rzymu Neron, pisarz Petroniusz, filozof Seneka, prefekt Tygellin, św. Piotr, św. Paweł);
- oddanie realiów epoki z dużą starannością (np. pokazanie starożytnych obyczajów, sposobu myślenia ówczesnych ludzi, ich codziennych rozrywek- w tym uczt, walk gladiatorów, opis domów rzymskich patrycjuszy);
- wprowadzenie do języka utworu słownictwa wskazującego, że akcja toczy się w przeszłości, m.in. archaizmów (np. tedy, zali, bogdaj, jeno, pierwej).
- Motyw miłości - Henryk Sienkiewicz przedstawił w powieści dzieje miłości Winicjusza i Ligii. Młodzieniec zapałał uczuciem do dziewczyny od pierwszego wejrzenia i postanowił ją zdobyć. Droga do szczęścia tych dwojga była pełna różnorodnych przeszkód. Wynikały one przede wszystkim z różnic światopoglądowych.Marek Winicjusz początkowo był zauroczony Ligią, pożądał jej. Kiedy poznał bliżej ukochaną oraz religię chrześcijańską, której była wierna, jego uczucie stało się szczere, czyste i prawdziwe. Kochał wybrankę ponad wszystko. Ta przemiana Marka wzbudziła na nowo uczucia Ligii. Ich miłość skończyła się szczęśliwie. Połączyli się węzłem małżeńskim i żyli spokojnie z dala od Rzymu. Swoją miłość powierzyli Bogu i to gwarantowało ich szczęście.
- Motyw przemiany wewnętrznej- Marek Winicjusz był poganinem. Poznanie Ligii odmieniło jego życie. Początkowo nie myślał o małżeństwie, lecz o rozkoszach z piękną dziewczyną. Ligia zawładnęła jego sercem, ale ta miłość nie była w pełni dojrzała. Kiedy Winicjusz poznał bliżej ukochaną, kiedy zagłębił się w nauce Chrystusa, zmienił się. Odkrył życzliwość i dobroć chrześcijan. Zrobiło to na nim ogromne wrażenie. Jego uczucie do ukochanej także na tym zyskało. Miłość Marka stała się wówczas czysta, szczera i prawdziwa. Bohater przyjął chrzest, stał się gorliwym wyznawcą Chrystusa, poślubił Ligię.Przemianie wewnętrznej uległ również Chilon. Widok ludzi rozszarpywanych przez dzikie zwierzęta, rzezi niewinnych chrześcijan spowodował wstrząs bohatera. Kiedy uzyskał on przebaczenie od Glauka, zmienił się. Publicznie oznajmił, kim jest prawdziwy podpalacz. Dał świadectwo prawdzie. Zginął męczeńską śmiercią jako wyznawca Chrystusa.
- Motyw przyjaźni- Petroniusz był prawdziwym przyjacielem Wimnicjusza. Pomagał mu w zdobyciu ukochanej kobiety, choć te starania nie zawsze były udane. Bohater jednak za każdym razem działał w dobrej wierze.
- Motyw szaleństwa- Neron był niewątpliwie szalonym cesarzem. Czuł się artystą. Podpalił miasto, a w ogniu szukał natchnienia. Wynosił siebie do rangi bóstwa. Od poddanych oczekiwał czci. Satysfakcji dostarczało mu cierpienie innych ludzi, ich śmierć. Neron był szalonym władcą - potworem.
- Motyw zbrodni- powieść Henryka Sienkiewicza przesiąknięta jest zbrodnią. Neron wymordował swoją rodzinę. Prześladował chrześcijan i z ogromną satysfakcją przyglądał się ich śmierci. Dzikie zwierzęta rozszarpywały ludzi. Była to prawdziwa, krwawa rzeź.
- Motyw buntu- Marek Winicjusz zbuntował się przeciwko nauce chrześcijan. Zaprzeczała ona bowiem ideałom, które początkowo reprezentował. Ligia zbuntowała się przeciwko temu, w jaki sposób chciał ją zdobyć ukochany. Wyrazem tego buntu była ucieczka przed Winicjuszem. Niewolnica Eunice zbuntowała się przeciwko rozkazowi swego pana. Chilon nawrócił się i zbuntował przeciwko Neronowi. Wyrazem tego było wyznanie prawdy na temat podpalenia Rzymu.
- Motyw pokory wobec Boga- chrześcijanie byli wierni Bogu. Z pokorą umierali. Wierzyli, że czeka ich zbawienie, byli oddani Bogu bezgranicznie. Chilon w chwili męczeńskiej śmierci był także pełen pokory wobec Zbawiciela. Apostoł Piotr ze spokojem, wiarą i ufnością wysłuchał słów Boga i powrócił do Rzymu. Tam zginął, wierny nauce Chrystusa do samego końca.
- Motyw artysty- Neron nazywał siebie artystą. Cały czas szukał natchnienia. Był przekonany o swoich licznych talentach. Czuł się poetą, muzykiem, śpiewakiem oraz tancerzem. Uwielbiał oklaski i dlatego też występował w teatrach rzymskich. Zazdrościł Priamowi, iż był świadkiem pożaru Troi, więc sam postanowił podpalić Rzym. W szalejącym ogniu szukał natchnienia. Pragnął stworzyć poemat większy od "Iliady" Homera.
- Motyw dziecka- śmierć Augusty (córka Poppei i Nerona) była dla cezara inspiracją do stworzenia poematu. Był on przecież bardziej artystą niż ojcem czy władcą. Rufus (syn Poppei) zasnął, gdy Neron czytał swoje wiersze. Cezar uderzył go i wydał na niego wyrok śmierci.
- Motyw śmierci- chrześcijanie w okrutny sposób ginęli na arenie. Byli rozszarpywani przez dzikie zwierzęta. W powieści pokazane zostało również masowe krzyżowanie chrześcijan. Umierali oni z uśmiechem na twarzy. Byli zwycięzcami mimo straszliwych cierpień. Zatriumfowała tu bowiem wielka idea religii chrześcijańskiej. Jedną z najbardziej wzruszających scen w powieści była niewątpliwie śmierć Chilona.
- Motyw cierpienia- w powieści Henryka Sienkiewicza cierpieli chrześcijanie, którzy byli prześladowani przez Nerona, a następnie ginęli w okrutny i przerażający sposób. Cierpiał także apostoł Piotr, widzac los wyznawców Chrystusa. Marek Winicjusz tęsknił za ukochaną, a potem obawiał się o jej życie i to było przyczyną jego cierpień.
- Motyw miasta- Henryk Sienkiewicz przedstawił w powieści Rzym za panowania Nerona. Było to miasto pełne bogactwa i przepychu. Wszędzie szerzyła się rozpusta. Neron spędzał czas na ucztowaniu, urządzał orgie. Rzym w powieści to miasto pełne niewolników. Ich kosztem świetnie bawił się władca i jego towarzysze. Na dworze cezara miały miejsce liczne uroczystości, igrzyska cyrkowe oraz uczty.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz