23.03.2026r. 

Temat: W imię braterstwa i służby. Akcja pod Arsenałem.

Cele:

1. Omawiam szczegóły akcji pod Arsenałem. 

2. Poznaję nowe terminy związane z lekturą.

3. Opisuję emocje towarzyszące bohaterom we wskazanym fragmencie. 

4. Oceniam akcję przedstawioną w książce, ćwiczę argumentację. 

1. Plan wydarzeń:

        a. Jakie były okoliczności aresztowania Rudego?

Gestapo weszło w posiadanie adresu Rudego przez aresztowanie Heńka - jednego z towarzyszy. Chłopak został zatrzymany 23 marca o godzinie 4.30 nad ranem. Przeszukano jego dom, zabrano jego i ojca. 

        b. W jaki sposób gestapowcy traktowali Rudego? 

• bicie bez ustanku przez parę godzin
• na stojąco - pięścią po twarzy i głowie, leżącego na stołku - kijem i pejczem oraz na podłodze
• gdy mdlał - butami po całym ciele
  
• miażdżenie dłoni

        c. Jak zachowywał się Rudy podczas przesłuchiwań?

Warta podkreślenia jest bohaterska, nieugięta postawa mimo tortur i zadawanego Rudemu niewyobrażalnego cierpienia. Należy również zwrócić uwagę na postawy innych więźniów Pawiaka wobec maltretowanego Rudego, którzy ofiarowali mu swą pomoc, ojciec dyżurował przy nim w nocy, czuli jednak bezradność).

        d. Jakie były działania, które podjęli przyjaciele Rudego?

- o godz. 7 zebranie się przyjaciół

- ostrzeżenie zagrożonych, ewakuacja magazynów

- zaangażowanie Wesołego pracującego w "Wedlu" i mającego dostęp do gmachu gestapo przy Al. Szucha

- rozmowy Zośki z Naczelnikiem Szarych Szeregów i dowódcą Kedywu o konieczności odbicia Rudego

- działania i rozmowy Nowaka - harcmistrza i Naczelnika Szarych Szeregów z "górą" - przekonanie dowództwa do akcji 

        e. Kto pomagał w akcji?

• Zośka
• Wesoły
  
• harcmistrz Florian Marciniak ps. Nowak

        f. Emocje:

        g. Objaśnienie terminów:

Pawiak – więzienie śledcze gestapo, największe więzienie polityczne na terenie okupowanej Polski (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się brama wjazdowa).

Szucha –  w budynku przy al. Szucha 25 mieściła się siedziba hitlerowskiej policji bezpieczeństwa, a w podziemiach – więzienie śledcze gestapo, gdzie zwykle przesłuchiwano więźniów przywożonych z Pawiaka; dziś mieści się tam Mauzoleum Walki i Męczeństwa 1939–1945.

        h. Film: https://youtu.be/IJj7uZe7W60

        i. Do dziś zachował się napis znaleziony na ścianie celi nr 6 na Szucha. Skomentujcie słowa zapisane przez więźnia:

Pełna informacja o akcji:

Termin: 26 marca 1943 r. około godz. 17:00 

Miejsce akcji: Warszawa rejon ulic Bielańskiej i Długiej, w pobliżu Arsenału

Dowódca akcji: Orsza (naczelnik Szarych Szeregów) 

Przekonywanie dowództwa: „Gdy Wesoły przeprowadza rozpoznanie na Szucha, Zośka jednocześnie odbywa niecierpliwe rozmowy z Naczelnikiem Szarych Szeregów oraz ze swymi dowódcami z Kedywu. W rozmowach tych Zośka jest nieustępliwy. – Odbijemy za wszelką cenę. – Nic to, że chodzi nie o odbicie więźnia z jakiegoś łatwego prowincjonalnego aresztu, lecz w Warszawie pomiędzy Szucha a Pawiakiem. Mówiono im, że Rudy przecież jest nie pierwszym i nie ostatnim. Mury Pawiaka i Szucha pochłonęły tysiące ofiar. Nie odbijano wielkich przywódców Polski Podziemnej, nie odbijano aresztowanego niedawno Delegata Rządu, nie odbijano największych polskich polityków, wojskowych, uczonych... Lecz na perswadujących spoglądają nieustępliwe oczy. – To prawda, że tych wszystkich naprawdę wielkich i ważnych nie odbijano, ale Rudego musimy odbić”. 

Uczestnicy akcji: Zośka (Tadeusz Zawadzki), Anoda (Jan Rodowicz), Alek (Aleksy Dawidowski), Maciek (Sławomir Bittner), Słoń (Jerzy Gawin) i wielu innych (w akcji wzięło udział 28 ludzi, tylko 11 z nich dożyło końca wojny, dwaj harcerze, m.in. Anoda, zostali zamordowani po wojnie, już w Polsce Ludowej przez UB; obaj oprawcy Rudego zostali później straceni przez Szare Szeregi).

2. Po akcji:

        a. Jakie emocje towarzyszyły bohaterom po akcji?

        b. Alek - jaki był jego stan, co czuł po akcji? Kto towarzyszył mu w ostatnich chwilach życia? Co mu pomagało w tych chwilach? 

Prognozy lekarzy nie były dobre. Stanu Alka nie poprawiła nawet operacja. Alek czuł szczęście z powodu odbicia kolegi oraz zadowolenie z siebie po wysadzeniu niemieckiej ciężarówki. Towarzyszyła mu u końca życia Basia. Alkowi pomagała modlitwa i świadomość, że wypełnił swoje zadanie.

        c. Rudy - jaki był jego stan, kto towarzyszył mu w ostatnich chwilach życia? Jakie było jego ostatnie życzenie? 

Stan Rudego był krytyczny. Chłopak bardzo cierpiał. Całe ciało miał sine i spuchnięte. Organy wewnętrzne powoli przestawały pracować. Towarzyszył mu Zośka. Pragnął, żeby wyjechać na wieś razem z Zośką i Alkiem.

        d. Jaka była reakcja na śmierć Alka i Rudego?

Śmierć Alka została przyjęta jako coś normalnego - w czasie bitwy, wojen, ludzie giną. Natomiast śmierć Rudego wywołała w młodych żołnierzach gniew i chęć zemsty. Powodem było bestialskie traktowanie bezbronnego więźnia przez gestapowców.

 

3. Ocena akcji:

        a. Czy akcja okazała się porażką czy jednak zwycięstwem? Narysujcie tabelkę składającą się z dwóch kolumn i zapiszcie w każdej argumenty.

PORAŻKA: 

• powstanie nieprzewidzianych trudności, które spowodowały odstąpienie od przygotowanego planu akcji (przypadkowe pojawienie się żandarma; strzelanina, która zaniepokoiła szofera karetki więziennej; interwencja grupki Niemców w cywilu),
• śmiertelne ofiary akcji – Alek i Buzdygan,
• śmierć Rudego.

ZWYCIĘSTWO:

• osiągnięcie celu – odbicie Rudego,
• uwolnienie innych więźniów,
• podniesienie na duchu mieszkańców stolicy,
• uznanie akcji za jeden z największych wyczynów Polskiego Państwa Podziemnego,
• wpisanie się wyczynu Buków w tradycję walk niepodległościowych, które w przeszłości miały miejsce pod Arsenałem (powstanie kościuszkowskie, powstanie listopadowe),
• dowód przyjaźni, braterstwa, lojalności,
• śmierć Rudego wśród bliskich i przyjaciół.

4. Podsumowanie:

        a. Karta pracy: