12.03.2026r. 

Temat: O ludziach, którzy potrafili wcielić w życie dwa wspaniałe ideały: braterstwo i służbę ojczyźnie!

Cele:

1. Opowiadam o pierwszoplanowych bohaterach lektury.

2. Analizuję wpływ harcerstwa na postawę bohaterów. 

3. Omawiam symboliczne znaczenie tytułów powieści. 

4. Poznaję termin "noblesse oblige" 

1. Aktywne wprowadzenie:

        a. Przypomnijcie sobie słowa otwierające lekturę. Jaki jest ich sens? 

Na pierwszym miejscu autor wymienia trzy postacie głównych bohaterów, dopiero potem wspomina o czasach wojny. W drugim zdaniu dokonuje jakby skróconej charakterystyki – jego bohaterowie zostali nazwani ludźmi, którzy:

1. żyli pełnią życia;

2. dokonali wielkich czynów;

3. realizowali swoim życiem dwa wspaniałe ideały: BRATERSTWO i SŁUŻBĘ.

2. Bohaterowie:

        a. Przedstawcie krótko sylwetki trzech głównych bohaterów: Macieja Aleksego Dawidowskiego, Jana Bytnara i Tadeusza Zawadzkiego. 

        b. Karta pracy:

        c. Co ukształtowało chłopców? 

3, Harcerski duch:

        a. Wysłuchajcie piosenki harcerskiej: https://youtu.be/V4eZ8bN5jxo

        b. Spójrzcie:

23 Warszawska Drużyna Harcerska „Pomarańczarnia” im. Bolesława Chrobrego (obecnie Szczep 23 Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych „Pomarańczarnia” im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego)  (w książce: Buki)

Harcerstwo uczyło pracy nad kształtowaniem własnego charakteru, pokonywania słabości, rozwijania talentów, dostarczyło pozytywnych wzorców zachowań oraz nauczyło współdziałania w grupie, koleżeństwa i umożliwiło przyjaźń.

4. Nowy czas - nowe życie:

        a. Kiedy rozpoczyna się właściwa akcja "Kamieni na szaniec"? 

Właściwa akcja rozpoczyna się po zdaniu przez chłopców matury. Pierwsze wydarzenie to wycieczka w czerwcu 1939 r. w Beskidy Śląskie. Jest to przełomowy moment w życiu naszych bohaterów: koniec szkoły (dzieciństwa) -> wejście w dorosłość. 

        b. Czy tytuły poszczególnych rozdział mają znaczenie metaforyczne: "Słoneczne dni", "W burzy i we mgle", "Wielka gra"? Narysujcie tabelkę lub w innej formie zapiszcie wnioski:

Słoneczne dni: Radosne, przyjemne i pogodne czasy dzieciństwa i wczesnej młodości (czas przed wojną).

Burza: wojna, groza, gwałtowność. 

Mgła: zagubienie, niepewność, poszukiwanie.

Wielka gra: gra o najwyższą stawkę, jaką jest życie.

WNIOSKI: 

Wybuch wojny zmienia wszystko w życiu chłopców - ze słonecznych dni nic nie zostaje, znikają one w burzy i mgle okrutnej wojny. Dawne plany na przyszłość okazały się nieaktualne, nieistotne wobec nowych okoliczności. Nowe warunki wymuszają pojawienie się nowe postawy wobec życia. 

        c. Przytoczcie fragmenty tekstu dotyczące planów bohaterów na przyszłość. 

„Nie wolno spatałaszyć szans, które dostaliśmy do rąk. [...] Tak, tak – wtrącił się leżący na plecach Zeus. – Robota aż się prosi do rączek w tym pięknym kraju. „Wisła, Wisła modra rzeka” – nieuregulowana. Miliony Maćków z wesołej piosenki klepie biedę, że aż piszczy. Nie ma na zapałki, nie ma na sól, nie ma na buty. Rodziny robotnicze po miastach nie w mieszkaniach żyją, lecz w norach. Nakłady książek w tym pięknym kraju wynoszą ledwo po dwa, trzy tysiące. Około 50% szkół – to szkoły jednoklasowe... Diabelnie dużo zrobiło się w ciągu tych dwudziestu lat niepodległości. Ot, choćby porównać rozbudowę miast, Gdynię, Centralny Okręg Przemysłowy, powstanie nowej warstwy społecznej wykwalifikowanych robotników, rozbudowę ubezpieczeń społecznych, ogromny spadek śmiertelności. Ale... na Boga miłego, iluż tu trzeba jeszcze pierwszorzędnych inżynierów, pierwszorzędnych wychowawców, pierwszorzędnych rolników, pierwszorzędnych rzemieślników. – Drugorzędni też nie zaszkodzą – przerwał Zośka – bo coś mi się zdaje, że orłów w Polsce było zawsze sporo, mrówek – znacznie mniej”.

        c. Skomentujcie te słowa. 

Plany bohaterów nie były sprecyzowane. Myśleli przede wszystkim o pracy dla Polski, dla rozwoju kraju i poprawienia warunków życia ludzi – jako np. inżynierowie, wychowawcy. Zamierzali dalej się doskonalić, kształtować swoje charaktery. Mieli też nadzieję na szczęśliwe, spełnione i spokojne życie. 

Zwracali uwagę na to, czego potrzeba Polsce. Kierowali się więc troską o dobro ojczyzny, a nie swoje własne (kariera, zarobki). Chcieli żyć godnie, w służbie innym. To jest właśnie praktyczny sposób wcielania w życie wyznawanych ideałów (ideały: braterstwa i służby). 

        d. Co oznacza francuski zwrot noblesse oblige? Przez kogo i w jakich okolicznościach został on przywołany?

Noblesse oblige – szlachectwo zobowiązuje. Słowa te przywołał Rudy podczas wycieczki po zdaniu matury w Beskidy Śląskie w czerwcu 1939 r. 

Ta maksyma jest dobrym podsumowaniem postawy bohaterów, ich poczucia odpowiedzialności za kraj, w którym żyli, wychowali się i wykształcili. Ojczyzna była przedmiotem ich świadomej troski. 

        e. Wymieńcie te postawy bohaterów, które mogłyby być dla Was i Waszych rówieśników wzorem.

– walka o siebie i dbałość o własny rozwój;

– planowanie swojej przyszłości, stawianie sobie celów;

– dążenie do realizacji marzeń i planów;

– szacunek dla innych ludzi;

– pielęgnowanie prawdziwej przyjaźni;

– zacieśnianie więzi międzyludzkich.