4.03.2026r. 

Temat: Życie – błogosławiony trud?

Cele:

1. Na podstawie analizy cech utworu rozpoznaję, że utwór jest piosenką 

2. Rozpoznaję neologizmy, odczytuję ich znaczenie, określam funkcję; wyjaśniam sens użycia metafor, epitetów 

3. Dostrzegam filozoficzny charakter utworu oraz wyjaśniam, jakie problemy egzystencjalne podejmuje 

4. Dokonuję analizy słowotwórczej wyrazów, rozpoznaję wyraz podstawowy, formant 

5. Odczytuję znaczenie z budowy wyrazu 

6. Tworzę wypowiedź argumentacyjną 

7. Wyrażam własne opinie na temat wartości pracy i własnych działań (III.1.7)

1. Aktywne wprowadzenie. (Zanim przeczytasz, s. 184):

        a. Jak myślicie, dlaczego ludzie podejmują wysiłek tworzenia różnych przedmiotów? Jakie korzyści wynikają z takiej pracy? 

        b. Z jakiego powodu – według Was – ludzie poszukują przedmiotów wykonanych ręcznie?

2. Odczytanie biogramu Leśmiana: 

        a. Ciekawostki o poecie:

Znany jako autor niezwykłych erotyków.

Ulubionym gatunkiem Leśmiana była ballada.

Za życia był zupełnie niedoceniony. 

W poezji Leśmiana wyróżniamy dwa zasadnicze typy utworów:

• wiersze opisujące w plastyczny sposób przyrodę i przeżycia ludzkie
  
• utwory zawierające elementy baśniowej fantastyki

W jego twórczości można odnaleźć motywy powrotu do natury oraz rozważania filozoficzne i szeroko rozbudowaną symbolikę. W połowie lat trzydziestych poezja Leśmiana przechodzi metamorfozę: znika z niej humor lekki, rubaszny, zaś jego miejsce zajmuje humor ciemny i posępny, pojawiają się motywy nicości i śmierci, zwycięża dekadentyzm i tragiczny humanizm - podstawowym problemem dla człowieka okazuje się być drugi człowiek.

Ulubione tematy "wirtuoza zmysłów":

• miłość, np. W malinowym chruśniaku
• śmierć, np. Dziewczyna
• baśniowość i ludowość, np. Dusiołek
• wizja zaświatów, np. Urszula Kochanowska

Styl poetycki (cechy liryki Leśmiana):

• konkretność
• wyrazista namacalność obrazowanych zjawisk
• pietyzm w ukazywaniu szczegółów
• bogactwo wyobraźni
• sensualizm - odkrywanie świata wszystkimi zmysłami
• neologizmy na pierwszy rzut oka wyróżniające poezję Leśmiana
• plastyczność opisów

Leśmian był przeciwnikiem poezji opisującej współczesność, cywilizację, urbanistykę, jak to czynili np. Skamandryci czy Futuryści. W swojej liryce Leśmian stosował tradycyjną wersyfikację (sylabotonizm, stała średniówka), wprowadzał rytmizację.

3. Wysłuchanie muzycznej interpretacji ballady Bolesława Leśmiana Szewczyk i określenie gatunku utworu. (Po przeczytaniu, ćw. 4., s. 186):

        a. Wysłuchajcie nagrania - śledźcie tekst: https://youtu.be/wp8Zij4nx5g

Wiersz Bolesława Leśmiana „Szewczyk” został opublikowany w 1920 roku jako część tomu „Łąka”.

        b. O czym jest ten wiersz? 

Leśmian inspirował się ludowością, czego przykładem jest utwór „Szewczyk”, którego bohaterem uczynił prostego, ubogiego szewca, który nie ustaje w próbach uszycia butów dla samego Boga. 

3. Aktywne czytanie wiersza. (Po przeczytaniu, ćw. 8, s. 186, Nowa wiadomość, s. 186):

        a. Leśmian jest mistrzem tworzenia poetyckich neologizmów, które są bardzo charakterystyczne - nazywamy je LEŚMIANIZMAMI

        b. W jego twórczości występują liczne neologizmy, archaizmy, a także związki z folklorem (na poziomie słownictwa, składni i układów wersyfikacyjnych), które wzbogacają język i świat poetycki, czyniąc go niepowtarzalnym i na swój sposób magicznym.

       c. Wypiszcie z wiersza środki stylistyczne:

* liczne wykrzyknienia: „Co mu na imię - Nieobjęty!”, „Wśród takiej srebrnej nocy!”, „Więc żyjmy aż po kres mogiły!”

* apostrofy do Boga: „Boże obłoków, Boże rosy”, „Dałeś mi, Boże, kęs istnienia” 

* epitety: „obłędny szewczyk”, „błogosławiony trud”, „twórczej mocy”, „srebrnej nocy”

* metafory: „sierp księżyca, zatkwiony ostrzem w czub komina”, „stóp nie ranił o błękity”, „w chmur powodzi”, „kęs istnienia”, „wpośród nędzy cienia”

* personifikacje: „latarnia się na palcach wspina”

* neologizmy: „daleczeje”

4. Wskazanie głównego bohatera utworu i gromadzenie informacji o nim. (Po przeczytaniu, ćw. 3., 5., 6., s. 186) 

5. Opisanie konstrukcji świata, w jakim żyje szewczyk. (Po przeczytaniu, ćw. 1. i 2., s. 186):

        a. Dokonajmy interpretacji wiersza zgodnie ze schematem

6. Rozmowa filozoficzna – jakie prawdy o człowieku i życiu można znaleźć w wierszu Bolesława Leśmiana? (Po przeczytaniu, ćw. 7., s. 186):

        a. Jaki wniosek wypływa z tego utworu?

Każdy dostaje od Boga dary na swoją miarę i każdy - nawet najmniej znaczący - może wykorzystać te dary z miłością i dla dobra innych. Opowiada o losach ubogiego szewca, który nie ustaje w próbach uszycia butów dla samego Boga. Poeta sławi w utworze działanie na miarę swoich możliwości, gloryfikuje wytrwałość najuboższych warstw społecznych, które nie poddają się bezczynności, mimo biedy i poczucia beznadziei.

Warto zwrócić uwagę, że historia szewczyka ma charakter dosłowny i ukryty (przenośny). 

Szewczyk reprezentuje wszystkich ludzi. Jego postawa pomaga zrozumieć, że człowiek, jeśli wie, co jest w życiu ważne, jest bardzo podobny do Boga. Tak jak Bóg potrafi tworzyć. Jego dzieło – nawet najmniejsze – jest godne Boga. Każdy człowiek ma jakieś umiejętności i może wykorzystać swoje talenty. Praca szewczyka to przenośnia każdego dobrego zaangażowania człowieka. Wartościowe i dobre jest życie wtedy, gdy człowiek swoje zadania realizuje z pasją i najlepiej, jak potrafi. Buty, które szyje bohater Bogu, mogą symbolizować wszystko to, co człowiek może dać innym. Ciekawe jest również zakończenie wiersza mówiące, że w życiu trzeba tylko żyć. Choć zdaje się to banalne, jest to najtrudniejsze zadanie, przed jakim staje człowiek.