28.10.2025r. 

29.10.2025r. 

Temat: Romantyczny wzór patrioty w czasach powstania listopadowego.

Podręcznik s. 62-64

Cele: 

1. Rozpoznaję w wierszu cechy właściwe dla liryki 

2. Podejmuję dyskusję na temat wartości związanych z ojczyzną, poznaje bohatera poświęcającego się dla ojczyzny 

3. Znam konteksty kulturowe w ich wymiarze aksjologicznym 

4. Charakteryzuję Pułkownika jako bohatera romantycznego 

5. Tworzę logiczne i spójne wypowiedzi 

1. Aktywne wprowadzenie. (Zanim przeczytasz, s. 62):

        a. Obejrzyjcie fragment filmu "Władca pierścieni": https://youtu.be/Mi32D-sgKHY

        b. Stwórzcie mapę myśli ze skojarzeniami związanymi z rycerzem (co buduje etos rycerski, jaka śmierć jest dla rycerza śmiercią godną, szlachetną)

ETOS RYCERSKI

zespół wartości i zasad, wykształconych w kręgu średniowiecznej kultury rycerskiej, którymi powinien charakteryzować się idealny wojownik – w życiu i na wojnie. W skład etosu wchodziły: Stanowa solidarność rycerska, hojność, żądza sławy, odwaga, wierność danemu słowu, szlachetna postawa wobec kobiet, siła fizyczna, uroda, wdzięk. 

KODEKS RYCERSKI

zbiór zasad etycznych, moralnych i zawodowych, którymi kierowali się rycerze.

ARS MORIENDI

(łac. sztuka umierania)

motyw umierania w literaturze 

i sztuce średniowiecznej.

2. Zapoznanie się z informacjami o wpływie ruchów niepodległościowych na poezję. (Kontekst, s. 63):

        a. Romantyczni bohaterowie stający do walki:

1. Ofiarni i gotowi do poświęceń
2. Szlachetność
3. Śmierć w imię ojczyzny
4. Patriotyzm
5. Poświęcenie dla idei
6. Heroiczne czyny

 

3. Odczytanie wiersza Adama Mickiewicza Śmierć Pułkownika:

        a. Wysłuchajcie wzorcowej recytacji wiersza: https://www.youtube.com/watch?v=EMlOJ9Z4gII

4. Określenie elementów świata przedstawionego. (Po przeczytaniu, ćw. 1., s. 64):

        a. Omówmy czas i miejsca akcji oraz bohaterów: 

Czas akcji: powstanie listopadowe;

Miejsce akcji: chatka w głuchej puszczy;

Bohaterowie: Emilia Plater, jej żołnierze, lud prosty

        b. Omówmy każdą ze zwrotek - co jest tematem każdej z nich: 

Strofa 1. W leśnej chatce leży ciężko chory Pułkownik – wokół niego zgromadzili się prości ludzie i żołnierze.

Strofa 2. Pułkownik ma ostatnie życzenie – chce zobaczyć swego konia i żołnierski rynsztunek.

Strofa 3. Umierający przyjmuje ostatnie namaszczenie, wszyscy zgromadzeni płaczą

Strofa 4. Wczesnym rankiem lud żegna się z martwym Pułkownikiem.

Strofa 5. Wszyscy zgromadzeni zauważają, że dzielnym rycerzem była piękna kobieta – Emilia Plater.

        c. Wymowa wiersza - co według Was Mickiewicz chce przekazać tym wierszem?

Utwór przedstawia ostatnie chwile życia dowódcy powstańców, który umiera w chacie leśnika. Przed śmiercią prosi, aby przyniesiono mu mundur, szablę, pistolety i przyprowadzono osiodłanego konia. Żegna się ze swoim rynsztunkiem tak, jak to czynili dawni rycerze. Przyjmuje z rąk księdza ostatnie sakramenty. Umiera w otoczeniu wzruszonych żołnierzy i prostego ludu. Dopiero w zakończeniu utworu podmiot liryczny ujawnia, że tym wspaniałym, kochanym i mężnym powstańczym wodzem jest kobieta - Emilia Plater.

Najważniejszy motyw

Wiersz jest hołdem złożonym kobiecie - powstańcowi, która nie waha się poświęcić życia w obronie kraju.

Poeta nadaje jej cechy heroiczne - ukazuje jako wzór żołnierza, wiernego sprawie do końca.

Uwzniośla poprzez porównanie do dawnych rycerzy - bohaterów polskiej historii, np. Stefana Czarnieckiego.

5. Charakterystyka głównej bohaterki. (Po przeczytaniu, ćw. 2., 3., 5., s. 64):

        a. Czy wiecie, kim była Emilia Plater?

Postać Emilii Plater stała się symbolem bohaterstwa kobiet polskich walczących o niepodległość. Żyła w latach 1806-1831, brała czynny udział w powstaniu listopadowym - została honorowym dowódcą. 

Wiersz „Śmierć Pułkownika” Mickiewicza przedstawia ostatnie chwile Emilii Plater, kapitana Wojska Polskiego w powstaniu listopadowym. Platerówna zmarła w Justianowie 23 grudnia 1831 r., dokąd dotarła z zamiarem kontynuowania przegranej już walki przeciw Rosjanom. 

Utwór stanowi więc hołd dla poświęcenia i odwagi wielkiej Polki, a także jest jednym z najważniejszych tekstów poetyckich dotyczących tematyki powstańczej, jakie powstały w okresie romantyzmu.

        b. Ważne terminy:

        c. Karta pracy

6. Interpretacja motywu kobiety rycerza w kulturze. (Po przeczytaniu, ćw. 4., 8., s. 64) 

7. Omówienie języka wiersza. (Po przeczytaniu, ćw. 6., s. 64):

        a. W jaki sposób zbudowany jest wiersz Mickiewicza? 

Utwór składa się z pięciu strof o nieregularnej budowie – trzech liczących osiem wersów, jednej siedmiowersowej oraz pięciowersowej.  Każda z nich została napisana dziesięciozgłoskowcem i cechuje się krzyżowym układem rymów.

        b. Jakie środki stylistyczne pojawiają się w tym wierszu? Stwórzcie mapę myśli - każdy środek poprzyjcie przykładem! 

* epitety - głuchej puszczy 

* anafora - powtórzenie kazał 

* kontrast - Tyle krwi swej i cudzej wylali, / Łzy ni jednej

* pytania retoryczne - Jakie piękne dziewicze ma lica? Jaką pierś?

* wykrzyknienia - Wódz Powstańców — Emilija Plater!

* porównanie - Stary żołnierz - on chce jak Czarniecki

* wyliczenia - kazał przynieść swój mundur strzelecki, Swój kordelas i pas i ładunki; W ręku krzyż, w głowach siodło i burka, A u boku kordelas, dwururka.

8. Rozmowa na temat aktualności wzorca romantycznego bohatera we współczesnym świecie. (Po przeczytaniu, ćw. 7., s. 64) 

9. Praca w grupach – określenie, czym jest patriotyzm i omówienie cech patrioty. (Po przeczytaniu, ćw. 10., s. 64)

10. Aktywne zakończenie:

        a. Wysłuchajcie muzycznej wersji utworu: https://www.youtube.com/watch?v=05aor0qs9-M